موفقیت در یک جامعه تنها شامل حال افرادی میشود که به دنبال پیشرفت و تغییر زندگی خود هستند. همه افراد موفق جامعه توانستهاند در مدت زمان مشخص، با رشد و توسعه فردی خود به موفقیت برسند. به مجموعه تکنیکها، روشها و رفتارهایی که فرد برای رشد و پیشرفت خود دنبال میکند، توسعه فردی، و به مجموعه مهارتهایی که برای تقویت شخصیت خود یاد میگیریم، بهبود فردی میگویند. هر کس با توجه به شخصیت رفتاری خود، موانعی را برای برقراری ارتباط با دیگران دارد و رفع موانع ارتباطی باعث رشد و توسعه فردی میشود. یک فرد موفق کارهایی را انجام میدهد: ابتدا موانع ارتباطی خود را کشف میکند و سپس با آموزش و یادگیری در جهت تقویت این مهارتها تلاش میکند. ما در این مقاله به بررسی موانع برقراری ارتباط موثر میپردازیم و سپس در مورد راه حلهای آن صحبت میکنیم تا بتوانیم ارتباطات موثرتری برای بهبود و توسعه فردی داشته باشیم.
ارتباط یک مهارت اکتسابی است که در آن پیامی را که در ذهن داریم، را به دیگری منتقل میکنیم. یک پیام در ذهن ما تبدیل به رفتار، گفتار، رفتار یا کلمات میشود و به فرد دیگری منتقل میشود. گیرنده این پیام را دریافت و به ذهن خود منتقل و تجزیه و تحلیل میکند. نمیتوانیم مطمئن باشیم پیامی که در ذهن ما بوده دقیقا همان پیام به گیرنده منتقل شده است، زیرا در هر مرحله از انتقال امکان انحراف وجود دارد و افراد با توجه به درک، فهم، نگرش، تجریه و برداشت خود پیام ها را تجزیه و تحلیل می کنند.
به کلیه پیامهای ارسالی از سوی ما به گیرندۀ پیام را ارتباط میگویند. ارتباط موثر یعنی همه احساسات و اهداف همراه با پیام منتقل شوند. یک ارتباط موثر علاوه بر انتقال پیام، باید تمام اهداف و احساسات مدنظر را به فرد مقابل منتقل کند تا متوجه منظور و هدف مان شود.
انسان برای رشد و پیشرفت خود نیاز به ارتباط دارد. انسانها بر خلاف سایر موجودات به دلیل داشتن حواس پنجگانه، تفکر و قدرت تجزیه و تحلیل ارتباطات گستردهتری با یکدیگر دارند. آنها میتوانند از روشهای مختلف با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. که انواع ارتباط موثر عبارتند از:
۱_ارتباط کلامی موثر: ارتباط کلامی از طریق گفتار و کلمات صورت میگیرد.
۲_ارتباط تصویری موثر: این نوع ارتباط از طریق چشم و با انتقال اطلاعات بصری صورت میگیرد.
۳_ ارتباط نوشتاری موثر: در این نوع ارتباط، پیام از طریق نوشتن منتقل میشود.
۴_ارتباط غیر کلامی موثر: در ارتباط غیر کلامی پیام از طریق زبان بدن، صداها و حالت چهره منتقل میشود.
ارتباط موثر، انتقال پیام از طریق رفتار یا گفتار است که در آن منظور و هدفی نهفته است. اگر نتوانیم منظورمان را برسانیم، نمی توانیم ارتباط موثری برقرار کنیم. در برقراری رابطه موانعی وجود دارد که نمیتوانیم به هدفمان برسیم. موانعی که باعث میشود نتوانیم ارتباط برقرار کنیم و آن به دو دسته تقسیم میشوند؛
۱_موانع درونی: به تمام موانعی که از شخصیت و درون فرد سرچشمه میگیرد، موانع درونی میگویند. این موانع از رفتار و روان انسانها نشأت میگیرد.
۲_موانع بیرونی: موانع بیرونی از موانع زبان، فیزیکی، فرهنگی و اجتماعی نشأت میگیرد و فرد در مواجهه با آنها مهارت لازم را ندارد.
ممکن است شما یک یا چند مورد از این موانع را داشته باشید. مهم این است که ابتدا موانع را بشناسید و سپس به تقویت مهارت ارتباط موثر بپردازید. همه چیز امکان پذیر است به شرطی که بخواهید و حرکت کنید دوست ارزشمندم.
قبل از بررسی موانع درونی ارتباط موثر باید بدانید که شخصیت شما از نظر شخصیت شناسی MBTI، درونگراست یا برون گرا. زیرا بسیاری از موانع درونی مربوط به شخصیت شماست. اما در کل اگر بخواهیم موانع درونی را شناسایی کنیم به سه دسته تقسیم میشوند:
۱_ موانع روانشناختی: وضعیت روانی، عاطفی، احساسی و هیجانی هر فرد بر روی پیام ارتباطی تاثیر میگذارد. حتی اگر در شرایط ترس، غم، ناراحتی و عصبانیت باشیم نمیتوانیم به درستی مفهوم پیام ارسال شده را بدانیم. یا اگر یک فرد درون گرا با عزت نفس پایین باشیم، نمیتوانیم به راحتی ارتباط برقرار کنیم. به همین خاطر بررسی وضعیت درونی از نظر روانشناختی برای داشتن ارتباط تاثیر گذار مهم است.
۲_ موانع رفتاری: هر پیامی که منتقل میشود یک واکنش رفتاری را در پی خود دارد. به همین علت رفتارهای ما نوعی ارتباط محسوب میشوند. رفتارهایی مانند: قضاوت کردن، رد کردن، تهدید کردن، کنترل کردن، نصیحت کردن و حتی سخن گفتن با لحن متفاوت موانع رفتاری ارتباط است. موانع رفتاری باعث میشود که فرد در مقابل قضاوت شما سکوت نکند و ارتباط اثرگذاری ایجاد نمیشود. در صورتی که ارتباط موثر در حاشیه امن و بدور از نقد و انتقاد است.
۳_تفاوت در مفهوم پیام: درک مفهوم یک پیام ممکن است برای دو نفر یکسان نباشد. چرا که افراد به زبان هم سخن نمی گویند، البته این موضوع به سطح درک و نگرش افراد نیز بستگی دارد. افراد با نگرشهای مختلف و سطح درک متفاوت در جامعه حضور دارند. نباید انتظار داشت مفهوم پیامی که ارسال میشود به همان اندازه درک شود. تفاوت در مفهوم پیام میتواند مانع بزرگی برای برقراری ارتباط موثر بین دو نفر باشد. برای اینکه بتوانیم ارتباط بهتری را برقرار کنیم باید یادبگیریم که به زبان هم صحبت کنیم.
یکی از عواملی که انسان دخالت کمتری در آن دارد، موانع بیرونی ارتباط موثر است. انسان میتواند مهارت خود را در ارتباط با دیگران افزایش دهد. اما نمیتواند عوامل بیرونی ارتباط را تحت کنترل خود قرار دهد. موانع بیرونی را می توان به ۵ دسته تقسیم کرد:
۱_موانع زبان: زبان به عنوان یک عنصر کاربردی نقش مهمی در انتقال پیام بر عهده دارد. انتقال مفاهیم، اطلاعات درست، مفهوم ساده و قابل درک توسط زبان انجام میشود. هر چه کلمات سادهتر بیان شود مفهوم گیراتر و انتقال پیام راحتتر خواهد بود. موانعی که از طریق زبان به وجود میآید، مانع برقراری ارتباط اثر بخش میشوند و بیشتر هم دیده می شود.
۲_موانع فیزیکی: اگر ارسال یک پیام در زمان و مکان نامناسب انجام شود، ارتباط موثری ایجاد نمیشود. موانع فیزیکی مانند مسافت، سر و صدا، زمان و مکان نامناسب و در کل فضای نامناسب مانع از برقراری ارتباط اثربخش میشود. هر کدام از این موانع فیزیکی، برقراری ارتباط را با مشکل مواجه میکند. به همین علت نمیتوان مفهوم و منظور پیام را به درستی انتقال داد. چرا که تاب آوری افراد متفاوت است.
۳_موانع جسمی و فیزیولوژیکی: ارتباط باید در یک شرایط مساعد برقرار شود. افرادی که از نظر جسمی مشکل دارند نمیتوانند معنای پیام را به درستی دریافت کنند. نقص عضو، کم شنوایی، ضعف بینایی لکنت زبان و… از موانع جسمانی و فیزیولوژیکی است. قبل از برقراری یک ارتباط تاثیرگذار باید موانع جسمی را دقیق بررسی و شناسایی کرد تا بتوان به راحتی به زبان افراد سخن گفت.
۴_تفاوت فرهنگی و اجتماعی: شاید بزرگترین مانع ارتباط موثر وجود اختلافات فرهنگی و اجتماعی باشد. تفاوت در نسل، سن، جنسیت، وضعیت زندگی و سنتها میتواند مانع برقراری ارتباط شود. در فرهنگهای مختلف مفهوم ارتباط متفاوت است. نیاز است که قبل از برقراری ارتباط اثربخش از نوع آداب و رسوم و نیازهای اجتماعی پیام گیرنده آگاهی داشته باشیم چرا که عدم رعایت این مسئله می تواند باعث اختلافات طولانی شود.
۵_ انتخاب رسانه نامناسب: انتخاب یک بستر مناسب برای برقراری ارتباط موثر بسیار اهمیت دارد. اگر برای ایجاد ارتباط از کانال نامناسب استفاده کنیم، قطعا یک ارتباط اثربخشی نخواهیم داشت. گاهی نیاز است رودررو صحبت کنیم یا گاهی نامه بفرستیم. در حال حاضر با گسترش فناوری گاهی از طریق اینترنت پیام ارسال میشود. آخرین مانع بیرونی، انتخاب رسانه مناسب است.
شناسایی موانع ارتباط موثر و رفع آنها بهترین راه حل برای برقراری یک ارتباط اثر بخش است. همانطور که گفته شد ارتباط یک مهارت قابل دریافت است. لازمه تبحر در این مهارت در ابتدا شناسایی نقاط ضعف و نقاط قوت خودتان است.
میتوانید موانعی را که در شما وجود دارد را شناسایی کنید و برای تقویت آنها آموزشهای لازم ببینید. یادگیری هر مهارتی نیاز به زمان و تمرین مداوم دارد، ارتباط نیز از این قاعده مستثنا نیست. تسلط بر ایجاد ارتباط میتواند باعث رشد و توسعه فردی شما شود. میتوانید کتاب بخوانید، صوت گوش دهید، ویدئو ببینید با توجه به مدل یادگیری خود رفتار کنید ولی فقط شروع به یادگیری کنید. باور داشته باشید که مهارت آموزی میتواند زندگی شما را دگرگون کند، فقط کافی است که بخواهید و قدم اول را بردارید.
و اگر نیاز به افزایش آگاهی و رشد و توسعه فردی در زمینه برقراری ارتباط موثر دارید، لطفا با مجموعه ما تماس بگیرید. میتوانید از مشاوره رایگان کارشناس سایت بهره مند شوید.
برای انتشار در شبکه های اجتماعی از دکمه های روبه رو استفاده کنید
مدرس شخصیت شناسی و توسعه فردی
